Στη χθεσινή τρίτη μας διαδραστική συζήτηση για την ανδρική υγεία και τον καρκίνο των όρχεων, στο πλαίσιο της εκστρατείας «Δεν είναι ντροπή» της WinCancer σε συνεργασία με το ICPS College στο ΟΑΚΑ όπου και μας φιλοξένησε έγινε ξανά ξεκάθαρο ότι η πρόληψη δεν είναι μόνο θέμα πληροφορίας.
Ακούγοντας τον Κωνσταντίνο να μοιράζεται τη βιωμένη εμπειρία του και την Πίστη να μιλά από τη θέση της φροντίστριας, αναδείχθηκε κάτι που συχνά μένει έξω από τα καθαρά ιατρικά πλαίσια, η ψυχική επιβάρυνση της εμπειρίας, ο φόβος, η αβεβαιότητα, αλλά και η ανάγκη για σύνδεση και στήριξη. Μιλήσαμε για έναν καρκίνο που παραμένει σχετικά “άσημος” στον δημόσιο λόγο, παρότι αφορά κυρίως νεαρούς άνδρες (15–40 ετών) και είναι από τους συχνότερους καρκίνους σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Και ακριβώς επειδή η έγκαιρη διάγνωση συνδέεται με πολύ υψηλά ποσοστά επιτυχούς θεραπείας, η πρόληψη αποκτά τεράστια σημασία.
Η πρόληψη όμως δεν αφορά μόνο την πληροφορία ή την εξέταση. Η ψυχολογία της υγείας μάς δείχνει ότι ο τρόπος που σχετιζόμαστε με το σώμα μας, τον φόβο, την ευαλωτότητα και την αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα το αν θα ζητήσουμε βοήθεια έγκαιρα. Και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο. Πολλές φορές η αποφυγή δεν είναι αδιαφορία. Eίναι μια προσπάθεια μείωσης του άγχους λόγω του φόβου με τον καρκίνο.
Είναι όμως και φόβος για το τι μπορεί να σημαίνει ένα σύμπτωμα. Φόβος για το πώς μπορεί να αλλάξει η εικόνα του εαυτού, η σεξουαλικότητα, η γονιμότητα, η αίσθηση ελέγχου πάνω στο σώμα. Και ειδικά για πολλούς άνδρες, αυτά τα θέματα παραμένουν βαθιά συνδεδεμένα με κοινωνικές ιδέες γύρω από τον ανδρισμό και τη σιωπή.
Αυτό που μου έμεινε έντονα ήταν μια στιγμή στη συζήτηση, ένας γιατρός από το κοινό μίλησε για το πώς βλέπει ότι οι άνθρωποι πλέον γνωρίζουν και ενδιαφέρονται περισσότερο. Και ίσως αυτό να ισχύει μέσα στα ογκολογικά πλαίσια. Εκεί όμως υπάρχει ήδη η εμπειρία της ασθένειας και είναι θετικό αλλά δεν είναι αρκετό για την πρόληψη. Το ερώτημα είναι τι γίνεται έξω από αυτά τα πλαίσια. Τι γίνεται μέσα στη σιωπή. Και τι γίνεται μετά.
Μετά τη διάγνωση. Μετά τη θεραπεία. Μετά την “επιστροφή”. Γιατί η επιβίωση δεν σημαίνει πάντα ότι τελειώνει και η ψυχολογική εμπειρία της ασθένειας. Για πολλούς επιζώντες, παραμένει το άγχος υποτροπής, η αβεβαιότητα, οι αλλαγές στην εικόνα σώματος, στη σεξουαλικότητα ή στην αίσθηση ταυτότητας. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι ο φόβος υποτροπής είναι μία από τις πιο συχνές και επίμονες ψυχολογικές εμπειρίες μετά τον καρκίνο.
Και δίπλα στους επιζώντες, υπάρχουν και οι φροντιστές. Άνθρωποι που πολλές φορές κουβαλούν ένα τεράστιο ψυχικό βάρος, είτε μέσα στην πορεία της θεραπείας είτε μετά από μια απώλεια. Η ψυχική φροντίδα δεν αφορά μόνο εκείνον που νοσεί. Αφορά και εκείνους που μένουν. Εκείνους που στήριξαν, άντεξαν, φρόντισαν και συχνά χρειάζονται και οι ίδιοι χώρο για να επεξεργαστούν την εμπειρία όταν συμβαίνει αλλά και μετά.
Η ψυχολογική υποστήριξη, είτε για τον ασθενή είτε για τον φροντιστή, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μέρος της συνολικής φροντίδας.Υπήρξαν άνθρωποι από το κοινό που μίλησαν για δικές τους εμπειρίες. Άλλοι αναγνώρισαν πρόσωπα από το περιβάλλον τους που έχουν περάσει κάτι αντίστοιχο.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η αξία τέτοιων δράσεων. Όχι μόνο στην ενημέρωση.Αλλά στη δυνατότητα να σπάσει η σιωπή.Γιατί πολλές φορές το δύσκολο δεν είναι η εξέταση. Είναι να πεις ότι φοβάσαι. Ή να μιλήσεις για θέματα ταμπού όπως ο καρκίνος, η ασθένεια, ο θάνατος, το πένθος.
Και κάτι ακόμα που θεωρώ σημαντικό.
Η δημόσια μαρτυρία ενός ανθρώπου που έχει περάσει καρκίνο μπορεί να είναι εξαιρετικά δυνατή. Μπορεί να εμπνεύσει, να εκπαιδεύσει, να σπάσει τη σιωπή και να δώσει χώρο σε άλλους να αναγνωρίσουν κάτι δικό τους.
Και συχνά υπάρχει θαυμασμός για αυτούς τους ανθρώπους. Δικαιολογημένα. Όμως χρειάζεται να θυμόμαστε κάτι ουσιαστικό, κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να μοιράζεται την εμπειρία του.
Το βίωμα της ασθένειας παραμένει βαθιά προσωπικό. Κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν να μιλήσουν δημόσια. Άλλοι όχι. Και οι δύο επιλογές είναι εξίσου έγκυρες.
Ακόμα και για εκείνους που κάποια στιγμή μοιράζονται την εμπειρία τους, δεν σημαίνει ότι οφείλουν να βρίσκονται συνεχώς σε αυτή τη θέση. Για κάποιους, έρχεται μια στιγμή που κουράζονται να επιστρέφουν ξανά και ξανά σε αυτή την αφήγηση και θέλουν να στραφούν σε κάτι άλλο στη ζωή τους. Και αυτό είναι επίσης μέρος της φροντίδας.
Η επιβίωση δεν σημαίνει ότι κάποιος οφείλει να γίνει διαρκώς φορέας του τραύματός του.Μερικές φορές, η πιο ουσιαστική μορφή συνέχειας είναι να μπορεί κανείς να προχωρήσει πέρα από αυτό.
Εν κατακλείδι
Στην ανδρική υγεία, το πρώτο βήμα δεν είναι πάντα η εξέταση. Κάποιες φορές είναι η δυνατότητα να ειπωθεί αυτό που μέχρι τώρα έμενε στη σιωπή. Και μέσα από αυτή τη δυνατότητα, να γίνει στη συνέχεια και το πρακτικό βήμα της φροντίδας και της εξέτασης.
Περικλής Παπαλουκάς, PhD
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής
